IMPRIMER
PARTAGER
FICHE-MÉDIA

klasker tonioù kozh [collecteur de chansons traditionnelles]

04 mars 1978
(Fiche média : 00507)
VOIR LE MÉDIA
Notice
Résumé :

Yann-Fañch Kemener, kaner yaouank, a zastum kanoù ha kontadennoù digant ar re gozh. [Jean-François Quemener, jeune chanteur breton plus connu aujourd'hui sous le nom de Yann-Fañch Kemener, recueille auprès des vieux chanteurs et conteurs de Bretagne tout un héritage culturel de tradition orale].

Durée : 4 min 57 sec
Date de diffusion : 04 mars 1978
Type de document : Video - Magazine
Collection : Breiz o veva
Diffuseur : FR3
Langue : Breton
Personnalités :
Lieux :
Autres lieux :
Thèmes :
Contexte

Desavet eo bet Yann-Fañch Kemener e parrez Sant-Trifin ( Aodoù an Arvor). Ganet eo bet e 1957 ha tapet en deus brud buan awalc'h e festoù-noz e gorn-bro evel kaner kan-ha-diskan. Priz kentañ Kan ar bobl a yeas gantañ e 1977, hag engravet e oa e zisk kentañ ar bloaz-se. Etre 1975 ha 1990, ar brezhoneger yaouank en em lakas da zastum kanaouennoù ha kontadennoù e Kreiz-Breizh. Aes e oa dezhañ daremprediñ an dud, peogwir a oa gwrizioù e familh e broioù fañch ha fisel.

Gwelet e vez amañ ar c'haner yaouank o toullañ kaoz gant Louise Dubois, deus Tregornan (e komun Groñvel). Honnezh a oa kustum kanañ ba'r festoù-noz asamblez gant he c'homper Louis-Marie Caro. Larout a ra amañ ur ganaouenn gant pozioù ne oant ket anavezet ha goude se e tibun ur gontadenn farsus.

O kutuilh bleunioù an hengoun-dre-gomz emañ Yann-Fañch. Labourat a ra evel tud Dastum. Krouet eo bet ar gevredigezh-se e 1972 gant ar palioù-mañ : dastum, mirout ha skignañ dañvez Breizh.

E 1849 e oa embannet ar Barzaz Breizh gant Kervarker. E 1989, 150 vloaz goude e voe lidet an dastumadenn kanaouennoù se, lec'h ma vez kavet barzhonegoù awenet gant spered ar bobl. Yann-Fañch Kemener, kaner ha dastumer kanaouennoù, a gemeras perzh el lid se war un dro gant Donatien Laurent. Ar c'hlasker brudet-mañ en doa savet un dezenn diwarbenn ar Barzaz Breizh ha diskleriet pezh oa hengounel da vat en oberenn.

Abaoe ar mare-se ez eo bet enrollet en tu all da 25 pladenn gant Yann-Fañch Kemener. Kanet en deus gant ar soner piano Didier Squiban, ar ganerien, Anne Auffret, Annie Ebrel, Marsel Guillouz hag Erik Marchand, ar soner bioloñsel Aldo Ripoche, h.a.

Anavezet e vez e vouezh hag e zoare-kanañ diouzhtu, ha gouzout a ra ar mod da blegañ gant muzikoù a bep seurt. Ur c'honter eo ivez ha bewezh e teu un arvest nevez gantañ e za ur bern tud da welet ha da selaou anezhañ.

Jean Le Clerc de la Herverie - CRDP-TES Saint Brieuc

Version française

Originaire de la petite commune de Sainte-Tréphine (Côtes d'Armor) Yann-Fañch Kemener, né en 1957, connaît rapidement un succès local en tant que chanteur de kan ha diskan - chant traditionnel avec reprise - dans les festoù-noz . Il grave son premier disque en 1977, alors qu'il est lauréat du Kan ar bobl, grand concours de chants traditionnels. Entre 1975 et 1990, ce bretonnant de naissance effectue des collectes de chants traditionnels en Centre Bretagne, avec d'autant plus de facilité que sa famille a ses racines dans les terroirs fañch et fisel (du nom des danses traditionnelles qui y sont attachées).

A l'hiver 1978, le jeune chanteur interroge Louise Dubois, une chanteuse de Trégornan en Glomel (Côtes du Nord), connue pour ses prestations en kan ha diskan avec Louis-Marie Caro. Elle lui chante une chanson aux paroles peu connues et dit un conte facétieux.

On voit Yann-Fañch Kemener recueillir la tradition orale, dans l'esprit de l'association Dastum, qui a été fondée en 1972 avec pour missions la collecte, la conservation, la diffusion et la mise en valeur du patrimoine ethnologique de Bretagne. Quelques années plus tard, en 1989, on célèbrera le 150ème anniversaire de la publication du célèbre Barzaz Breiz, de Hersart de la Villemarqué, qui a donné ses lettres de noblesse à la littérature orale bretonne. Yann-Fañch Kemener, chanteur et collecteur, sera alors un des acteurs de l'événement, tout comme l'universitaire Donatien Laurent, auteur d'une thèse confirmant l'authenticité parfois contestée de certaines pièces du recueil.

Depuis, Yann-Fañch Kemener a enregistré plus de 25 disques vinyle et CD, seul ou avec des artistes divers, tels le pianiste Didier Squiban, la chanteuse et harpiste Anne Auffret, le chanteur Erik Marchand, le violoncelliste Aldo Ripoche, etc... Son timbre de voix immédiatement reconnaissable, son adaptation à des styles variés, ses talents de conteur lui attirent désormais un public nombreux et enthousiaste.

Jean Le Clerc de la Herverie - CRDP-TES Saint Brieuc

Transcription
Louise Dubois

Ah, bev... C'hwi zo degoue'et ?

Yann-Fañch Kemener

Mont mat 'ra an traoù?

Louise Dubois

Ya 'vat, mat-tre, aze'et.

Yann-Fañch Kemener

Me zo deuet da glask kanaouennoù, 'el bepred.

Louise Dubois

A ya, ya...Azeet...Bon.

Yann-Fañch Kemener

Brav an amzer, hen?

Louise Dubois

Oh ya an amzer zo tre, brav-tre 'at.

Yann-Fañch Kemener

Kouezhet en neus erc'h 'vit an deioù tremenet ba amañ?

Louise Dubois

N'eus ket, amañ n'eus ket bet.

Yann-Fañch Kemener

N'eus ket graet amañ.

Louise Dubois

N'eus ket bet skorn na reveier en noz 'mañ n'eus ket graet.

Yann-Fañch Kemener

Penaos 'mañ an traoù abaoe ar wezh diwezhañ moa ket gwelet ac'hanoc'h?

Louise Dubois

An traoù a 'c'h a mat. Me 'c'h a d'ar festoù-noz alies, bep sadorn-noz.

Yann-Fañch Kemener

Bep sadorn noz hit bepred ? Derc'hel an taol bepred ? N'eo ket arru mare Louis Caro c'hoazh, na c'hwi ivez? Met euh, pell 'zo moa ket bet gwelet ac'hanoc'h? C'hwec'h miz 'zo marse, marse ouzhpenn. Met deuet zo soñj deoc'h deus ur ganaouenn bennaket c'hoazh ?

Louise Dubois

Ya 'vat, ma vank deoc'h klevet unan vo kanet unan deoc'h c'hoazh.

Yann-Fañch Kemener

Peseurt hini 'ta?

Louise Dubois

Homañ oarit ket : Glac'haret eo ma c'halon ma Doue pa soñjan.

Yann-Fañch Kemener

Klevet meus anezhi met pas...Ma ouiet ur stumm da ganañ, kanet hi neuzen. War peseurt ton e kanit honnezh, ton dañs pe betra ?

Louise Dubois

Honnezh 'vez kanet da zañsal.

Yann-Fañch Kemener

Da zañsal ur sort.

Louise Dubois

Glac'haret eo ma c'halon, ma Doue pa soñjan, bet on 'welet ma mestrez 'vit ar wezh diwezhañ. Na skrivet e din ma c'hoñje, lakaet war baper gwenn, nag ur setañs jeneral 'vit dont d'he dilezen. He dilezen a renkan evit mont da baseal, me a dapas ma fuzuilh 'vit mont da chaseal. Kreiz ar c'hoad pa oan erro ma fatig a oa bras, me da gemer ma repoz enañ war ar geot glas. O na giz d'ur Vadalenn 'ouelo ha diplori, n'eus 'met Doue er bed-mañ kapabl d'am c'honsoliñ.

Yann-Fañch Kemener

Met ba pelec'h oc'h bet kano en divezhañ en deizioù divezhañ all, an deizioù diwezhañ-se ba p'lec'h oc'h bet ?

Louise Dubois

Ba Tregornan.

Yann-Fañch Kemener

Ba Tregornan oa fest-noz ? A bonn, pe vare?

Louise Dubois

Se a disadorn.

Yann-Fañch Kemener

Tud a oa ?

Louise Dubois

Leiz a oa ar sal, ken na oa ket plas da bourjal.

Yann-Fañch Kemener

Oa ket plas da bourjal. Met, euh...kontadenn, kontadennoù all, peus hani ebet?

Louise Dubois

Beo, tammoù a ouian.

Yann-Fañch Kemener

Peseurt hani aze oarit ?

Louise Dubois

Re kozh kozh !

Yann-Fañch Kemener

Laret domp neuze, ma oarit, un tamm kontadenn.

Louise Dubois

Ma m'ehe bet laret 'vat n'eo ket hir anezhi vat hani tud oa 'hont d'ar marc'had da Garaez. Oa gwezhall gozh veze tud 'vont war droad d'ar marc'hadoù veze ket, veze ket...a c'hae war droad d'ar marc'had. Setu oa ur plac'h kozh 'vont he fanerad amann ganti hag n'eus paset ur c'harr gant moc'h bihan ha neus laret dezhi : "n'on ket evit serriñ ac'hanoc'h ba ma c'harr met ho paner a-walc'h c'hellan me kas". Setu "ya 'vat" lare hi "e-giz-se vo aeset d'ar marc'had", setu en neus tapet ar baner ba'r c'harr. Setu hi, pa oa hemañ o vont gant e garr, hi lare dezhañ: "ya met ba pelec'h kavin ac'hanoc'h ?" O lare eñ, "ne vo ket stard deoc'h kavout ac'hanon me vo ba marc'had, ba marc'had ar moc'h bihan" lare eñ. "- Ah bon, ha peseurt anv vez graet deusoc'h ?" Kar n'eo ket a-walc'h klask ac'hanoc'h met ret eo deoc'h lâret din peseurt anv ho-peus. "Me eo Yann fas bras hep fri ebet ha bruzun bara deus e veg." Ah bon 'vat lare hi "kavout ac'hanoc'h er marc'had a rin bepred". Setu pa oa erru war ar marc'had hi noa goulennet partout gave ket. Setu, benn ar fin oa arru skuizh ha traoù, ar marc'had oa tost echu ha n'he doa ket kavet anezhañ c'hoazh hag hi lare : "sell na bet e krevfen gant ar vez me c'houla Yann fas bras c'hoazh ur wezh".

Transcription en français
Louise Dubois

Ah, si...Vous êtes arrivé?

Yann-Fañch Kemener

Comment ça va?

Louise Dubois

Très bien. Asseyez-vous.

Yann-Fañch Kemener

Je suis venu chercher des chansons, comme d'habitude.

Louise Dubois

Oui, oui. Asseyez-vous. Bon...

Yann-Fañch Kemener

Le temps est beau, hein ?

Louise Dubois

Oh oui, le temps est très beau.

Yann-Fañch Kemener

Est-ce qu'il est tombé de la neige par ici les jours derniers ?

Louise Dubois

Non, non, ici il n'y en a pas eu.

Yann-Fañch Kemener

Il n'y en a pas eu ici.

Louise Dubois

Il n'y a eu ni gel ni gelées la nuit dernière.

Yann-Fañch Kemener

Comment ça va depuis la dernière fois que je vous ai vue ?

Louise Dubois

Tout se passe bien. Je vais souvent aux festoù-noz, tous les samedis soirs.

Yann-Fañch Kemener

Vous allez tous les samedis soirs ? Vous tenez toujours le coup ? Louis Caro n'a toujours pas son dernier mot, vous non plus ? Et je ne vous avais pas vue depuis longtemps. Six mois peut-être, peut-être plus... Vous vous rappelez encore une chanson ?

Louise Dubois

Oui alors, si vous voulez entendre une chanson, une chanson vous sera chantée.

Yann-Fañch Kemener

Laquelle donc ?

Louise Dubois

Celle-ci, vous ne la connaissez pas, "mon cœur est affligé mon Dieu quand je pense".

Yann-Fañch Kemener

Je l'ai entendue, mais ... si vous êtes disposée, chantez la. Sur quel air vous la chantez, un air de danse ou autre chose ?

Louise Dubois

C'est une chanson à danser.

Yann-Fañch Kemener

Donc pour danser.

Louise Dubois

Mon cœur est affligé mon Dieu quand je pense, c'est la dernière fois que je suis allé voir ma maîtresse. Elle m'a signifié mon congé, écrit sur du papier blanc, et donné l'ordre de la quitter La quitter je dois pour m'en aller, je pris mon fusil pour aller chasser Au milieu du bois quand je fus arrivé ma fatigue était grande et moi de me reposer sur l'herbe verte Oh comme une Madeleine pleurant et me lamentant, seul Dieu en ce monde est capable de me consoler.

Yann-Fañch Kemener

Mais où avez-vous été chanter ces derniers jours, où avez-vous chanté la dernière fois ?

Louise Dubois

A Trégornan.

Yann-Fañch Kemener

Il y avait un fest-noz à Trégornan ? Ah bon, quand ça ?

Louise Dubois

C'était samedi.

Yann-Fañch Kemener

Il y avait du monde ?

Louise Dubois

La salle était tellement pleine qu'il n'y avait pas de place pour bouger.

Yann-Fañch Kemener

Il n'y avait pas la place de bouger. Mais euh, vous connaissez des contes ?

Louise Dubois

Oui, j'en connais.

Yann-Fañch Kemener

Lequel savez-vous comme ça ?

Louise Dubois

Oh, des vieux vieux....

Yann-Fañch Kemener

Hé bien, si vous savez, dites-nous donc un conte.

Louise Dubois

Je vous dirais bien un qui n'est pas long, celui des gens qui allaient au marché à Carhaix. Autrefois les gens allaient à pied aux marchés, il n'y avait pas d'autos, ils allaient à pied au marché. Il y avait une vieille qui portait sa paniérée de beurre et il est passé une charrette avec des petits cochons et on lui a dit : "je ne peux pas vous prendre dans la charrette mais je veux bien prendre votre paniérée de beurre." Volontiers, dit-elle, ce sera plus facile d'aller au marché et l'homme a mis le panier dans la charrette. Alors qu'il était en train de partir, elle lui demanda:"mais où vous trouverai-je ?" "Oh vous n'aurez pas de mal à me trouver, je serai au marché, au marché des petits cochons" dit-il. "Ah bon, et comment vous appelez-vous ? " Car il ne suffit pas de vous chercher mais il faut que vous me disiez comment vous vous appelez." Je suis Yann à la grosse tête sans nez avec des miettes de pain dans son bec." "Ah bon, dit-ele, comme ça je pourrai toujours vous trouver au marché" Mais voilà, quand elle fut arrivée au marché, elle le demandait partout sans pouvoir le trouver. A la fin, elle était lasse et le marché s'achevait, elle ne l'avait toujours pas trouvé. Elle dit alors : " tiens, même si je devais mourir de honte, je demande encore une fois Yann à la grosse tête !"

VOIR AUSSI...
THÈMES
PERSONNALITÉS
LIEUX
PARCOURS